Türkiye'nin savunma sanayii yatırımları

Türkiye'nin savunma sanayii yatırımları, özellikle son 20 yılda (2002-2026 arası) olağanüstü bir ivme kazanmış ve ülkeyi dışa bağımlılıktan büyük ölçüde kurtararak küresel bir aktöre dönüştürmüştür. Bu süreçte devlet aklı, stratejik öngörüyle büyük kaynaklar ayırmış; yerli ve milli üretim odaklı politikalarla Ar-Ge, altyapı, tesisleşme ve proje geliştirme yatırımlarını kesintisiz artırmıştır.

Temel Göstergeler ve Dönüşüm (2002'den Günümüze)

• Proje Sayısı ve Büyüklüğü: 2002'de yalnızca 62 proje yürütülürken (toplam yaklaşık 5-6 milyar dolar bütçe), 2024-2026 itibarıyla 1.100'ün üzerinde proje (hatta bazı kaynaklarda 1.380'e yakın) ve 100 milyar doları aşan toplam portföy hacmine ulaşılmıştır. Bu, yaklaşık 16-20 kat artış anlamına gelir.
• Yerlilik Oranı: 2000'lerin başında dışa bağımlılık %80'ler seviyesindeyken, bugün kritik sistemlerde %80'in üzerine çıkmıştır. Bu, ambargolara karşı en büyük kalkan olmuştur.
• Sektör Ciro ve İstihdam: 2002'de sektör cirosu 1-2 milyar dolar civarındayken, 2023-2025'te 15-20 milyar dolar bandına yükselmiştir. Doğrudan istihdam 100.000'in, dolaylı olarak çok daha fazla kişiye ulaşmıştır. Hedef, 2026-2028'de 150.000-158.000 çalışana çıkmak.
• İhracat Performansı: 2002'de 248 milyon dolar olan savunma ve havacılık ihracatı, 2023'te 5,5 milyar dolar, 2024'te 7,2 milyar dolar seviyesine çıkmış; 2025'te rekor kırarak 8,6 milyar doları aşmıştır. 2026'nın ilk aylarında bile aylık ihracat 500-550 milyon dolar bandında seyretmektedir. Türkiye, küresel silah ihracatında 11. sıraya yükselmiştir.

Başlıca Yatırım Alanları ve Önemli ProjelerYatırımlar, hava, kara, deniz, uzay, siber ve insansız sistemler başta olmak üzere geniş bir yelpazeye yayılmıştır. En büyük ivme 2000 sonrası millî teknoloji hamlesiyle gelmiştir:

• Hava Platformları: Milli Muharip Uçak KAAN (5. nesil savaş uçağı), HÜRJET (hafif taarruz uçağı), Bayraktar KIZILELMA (jet motorlu insansız savaş uçağı), Bayraktar TB2/Akıncı/Aksungur İHA/SİHA ailesi, T929 ATAK-2 helikopteri. TUSAŞ ve Baykar gibi firmalar bu alanda dev yatırımlar yaptı; Ar-Ge harcamaları milyar dolar seviyesinde.
• Kara Sistemleri: ALTAY ana muharebe tankı (seri üretim aşaması), zırhlı araçlar (FNSS, Otokar), T-155 Fırtına obüs modernizasyonları.
• Deniz Sistemleri: MİLGEM projesi (Ada sınıfı korvetler, İstif sınıfı fırkateynler), TF-2000 hava savunma muhribi, TCG Anadolu (LHD sınıfı amfibi hücum gemisi), milli denizaltı (MİLDEN) ve hücumbot projeleri.
• Füze ve Hava Savunma: HİSAR, SİPER, SİPER Blok II/III (Steel Dome benzeri katmanlı savunma), GÖKDOĞAN/Bozdoğan hava-hava füzeleri, ATMACA gemisavar füzesi. Roketsan bu alanda yoğun yatırım yaptı.
• Ar-Ge ve Altyapı: Savunma sanayii Ar-Ge harcamaları ülke toplamının önemli kısmını oluşturuyor (yıllık 2-3 milyar dolar civarı). ASELSAN'ın 2025'te Oğulbey Teknoloji Üssü (1,5 milyar dolar+ bütçeli Cumhuriyet tarihinin en büyük tek yatırım) gibi mega tesisler devreye girdi. ASELSAN'ın 2025 sabit yatırım harcaması %106 artarak 372 milyon dolara ulaştı.

2025-2026 Güncel Gelişmeler

• 2025'te ihracat 8,6 milyar doları aşarak rekor kırdı; 2026'ya teslimat ve ihracat odaklı girildi (örneğin KAAN ve HÜRJET test/üretim hızlandı).
• ASELSAN 50. yılında 180 milyar TL+ hasılat ve rekor sipariş bakiyesiyle kapattı.
• Yeni Ar-Ge projeleri (yapay zeka, otonom sistemler, siber güvenlik, kamikaze insansız araçlar) imzalandı.
• Hedef: 2028-2030'da ihracatı 11-15 milyar dolara çıkarmak, istihdamı **150 bin+**a yükseltmek.

Bu yatırımlar, sadece askeri kapasiteyi artırmakla kalmamış; enerji bağımsızlığı, katma değerli üretim ve teknolojik özerklik açısından da ülkeyi güçlendirmiştir. Ambargolara rağmen (örneğin CAATSA sonrası) yerli motor, elektronik harp, radar gibi kritik teknolojilerde bağımsızlık sağlanmıştır. Sonuçta Türkiye, "canavarlar zamanı"nda en hazırlıklı ülkelerden biri haline gelmiştir.

Siyasi Forum Siyasi-Politik Haber - Makale - Yazılar -- Sosyoloji Toplum bilimi , sosyoloji ders notları