Benzer ABD Müdahaleleri: Latin Amerika'da Rejim Değişikliği Tarihi

ABD'nin Venezuela'daki 2026 müdahalesi (hava saldırıları + Maduro'nun "kaçırılması"), tarihsel olarak rejim değişikliği (regime change) odaklı birçok benzer operasyona benziyor. ABD, özellikle 20. yüzyılda Latin Amerika'da (ve başka bölgelerde) defalarca "sevmediği lideri devirip yerine kendi yanlısı bir yönetimi getirme" mantığıyla hareket etti. Genellikle gerekçeler şöyleydi: komünizm tehdidi, demokrasi getirme, ulusal güvenlik, uyuşturucuyla mücadele veya ekonomik çıkarlar (örneğin petrol, muz şirketleri).
İşte en çarpıcı ve benzer örnekler (çoğu doğrudan askeri müdahale veya CIA destekli darbe içeriyor):

• Guatemala 1954 — CIA destekli darbe (Operation PBSuccess). Demokratik seçilmiş solcu Başkan Jacobo Árbenz devrildi, yerine sağcı diktatör Carlos Castillo Armas getirildi. Gerekçe: komünizm + United Fruit Company'nin (muz tekeli) toprak reformundan zarar görmesi. Sonuç: Onlarca yıl süren iç savaş ve binlerce ölüm.
• Küba 1961 — Bay of Pigs İstilası (Domuzlar Körfezi). CIA eğitip donattığı Kübalı sürgünler Castro'yu devirmek için karaya çıktı, ama başarısız oldu. Kennedy yönetimi doğrudan hava desteği vermediği için fiyasko yaşandı. Daha sonra Castro'ya suikast girişimleri devam etti.
• Dominik Cumhuriyeti 1965 — ABD işgali (Operation Power Pack). 20.000+ asker gönderildi, solcu/devrimci güçleri bastırıp askeri rejimi korudu. Gerekçe: "komünist devrim" korkusu.
• Şili 1973 — CIA destekli darbe. Demokratik seçilmiş sosyalist Başkan Salvador Allende devrildi, Augusto Pinochet diktatörlüğü başladı. Binlerce kişi öldürüldü/kayboldu. Gerekçe: Allende'nin "sosyalist" politikaları ve ITT gibi ABD şirketlerinin çıkarları.
• Grenada 1983 — Doğrudan ABD askeri işgali. Solcu Maurice Bishop hükümeti devrildi, yerine ABD yanlısı yönetim getirildi. Gerekçe: "Amerikan öğrencileri koruma" + komünizm tehdidi.
• Panama 1989 — Operation Just Cause. Manuel Noriega (eski CIA müttefiki) devrildi ve ABD'ye getirildi. Binlerce sivil öldü. Gerekçe: uyuşturucu ticareti + Panama Kanalı güvenliği.
• Haiti 1994 — Operation Uphold Democracy. Askeri darbe sonrası Aristide'nin geri getirilmesi (ama ABD'nin kendi kontrolünde). Daha sonra 2004'te Aristide yine ABD/Fransa destekli darbeyle devrildi.
• Irak 2003 — Tam ölçekli işgal ve Saddam Hüseyin'in devrilmesi. Gerekçe: kitle imha silahları (sonradan yalan çıktı) + terörizm bağlantısı. Sonuç: kaos, IŞİD'in doğuşu.

Latin Amerika'da 1898-1994 arası 41+ kez başarılı rejim değişikliği müdahalesi oldu (çoğu doğrudan veya dolaylı). Soğuk Savaş sonrası bile devam etti: Honduras 2009 (Zelaya darbesi, ABD sessiz kaldı/önemli ölçüde destekledi), Bolivya 2019 (Morales'e karşı darbe girişimi, ABD tanıdı).Ortak nokta: ABD "demokrasi" veya "özgürlük" diye giriyor, ama genellikle kendi çıkarları (ekonomik, jeopolitik) ön planda. BM genelde etkisiz kalıyor çünkü veto gücü var (ABD Güvenlik Konseyi daimi üyesi). Nobel Barış Ödülü ironisi de yeni değil — Obama'ya ödül verilmişti, ama drone saldırıları ve Libya müdahalesi devam etmişti.Kısacası, Venezuela 2026 tam bu "klasik" ABD playbook'undan: sevmediğin lideri askeri güçle indir, muhalifi (Machado gibi) destekle, ülkeyi "özgürleştir" diye pazarla. Tarih tekerrürden ibaret değil, ama ritmi çok benzer.

Barış ödülüyle eşkıyalık aynı cümlede

"Muz şirketleri" ifadesi, önceki yazımda 👆 Guatemala 1954 darbesi örneğinde bahsettiğim United Fruit Company (Birleşik Meyve Şirketi) gibi büyük Amerikan çok uluslu şirketlerini kastediyor.

 

• Muz şirketleri = United Fruit gibi dev Amerikan firmaları.
• Amaçları = Ucuz muz üretip ABD'ye satmak, bunun için yerel hükümetleri manipüle etmek, toprakları ele geçirmek.
• Sonuç = "Muz cumhuriyetleri"nin doğuşu: Siyasi darbeler, işçi katliamları (örneğin 1928 Kolombiya Banana Massacre), iç savaşlar ve uzun süreli istikrarsızlık.

Bu şirketler sayesinde Orta Amerika'da "demokrasi getirme" bahanesiyle yapılan ABD müdahalelerinin çoğu aslında bu ekonomik çıkarları korumak içindi. Bugün bile Chiquita ve Dole gibi markalar o mirasın devamı.

Siyasi Forum Siyasi-Politik Haber - Makale - Yazılar -- Sosyoloji Toplum bilimi , sosyoloji ders notları